แต่ ณ วันนี้ นับแต่ต้นปี 2549 แม้ว่ากรรมสิทธิ์ในการเป็นเจ้าของดาวเทียม ยังคงเป็นประเทศไทยอยู่ แต่เจ้าของที่แท้จริงและสามารถนำดาวเทียมนี้มาใช้ประโยชน์ในทางธุรกิจ กลับตกไปอยู่ในมือของ “เทมาเสก” จากสิงคโปร์

อย่างไรก็ตาม ในอีกไม่กี่วันข้างหน้านี้ เรากำลังจะมีดาวเทียมดวงใหม่

เป็น “ดาวเทียมสำรวจทรัพยากร” ดวงแรกของประเทศไทย ที่มี “สำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ (องค์การมหาชน) หรือ สอทภ.” เป็นเจ้าของโครงการ

ดาวเทียมดวงนี้ มีชื่อว่า “ธีออส” หรือ THEOS ย่อมาจากภาษาอังกฤษว่า “THailand Earth Observation System” สร้างขึ้นตามความร่วมมือระหว่างรัฐบาลไทย และรัฐบาลฝรั่งเศส โดยมีบริษัท EADS Astrium ที่เมืองตูลูสของฝรั่งเศส เป็นผู้ออกแบบและจัดสร้าง

“ดร.ธงชัย จารุพพัฒน์” ผู้อำนวยการ สอทภ. บอกว่า

โครงการนี้ รัฐบาลไทยทุ่มทุนกว่า 6,000 ล้านบาท เพื่อเป็นค่าออกแบบและจัดสร้าง รวมทั้งค่าใช้จ่ายในการส่งดาวเทียมขึ้นสู่วงโคจร การพัฒนาระบบควบคุมการทำงานดาวเทียม และการปรับปรุงระบบรับสัญญาณและประมวลผลข้อมูลดาวเทียมในประเทศไทย

“แต่ที่สำคัญที่สุด งบประมาณนี้ จะรวมบริการด้านการพัฒนาบุคลากรเข้าไปด้วย โดยคู่สัญญาจากฝรั่งเศสจะต้องจัดฝึกอบรมให้กับผู้แทนหน่วยราชการ ไทยที่เกี่ยวข้องอย่างน้อยปีละ 10 คน เป็นระยะเวลา 1 เดือน ติดต่อกันเป็นเวลา 10 ปี

และยังมีทุนระดับปริญญาตรี-โทและเอกด้านอวกาศ สำหรับคนไทยอีกรวม 24 ทุน”

คำถาม...งบประมาณที่ลงทุนไปนี้ จะคุ้มค่าหรือไม่ ผอ.สอทภ.ยืนยันว่า ประเทศไทยจะได้ประโยชน์จากดาวเทียมดวงนี้อย่างเต็มที่

ในปัจจุบัน เราต้องไปขอซื้อข้อมูลภาพถ่ายดาวเทียมจากดาวเทียม Lansat ของสหรัฐอเมริกา ซึ่งเป็นดาวเทียมรุ่นเก่า มีความละเอียดน้อย แถมยังต้องไปเสียเวลาเข้าคิว

“หากเรามีดาวเทียมของเราเอง การบริหารจัดการทรัพยากรของประเทศก็จะรวดเร็วขึ้น ไม่ว่าจะเป็นอุบัติภัย ไฟป่า หรือการสำรวจพื้นที่ป่าไม้ พื้นที่ทำการเกษตรต่างๆ สามารถทำได้ตลอดเวลา

และด้วยเทคโนโลยีที่ทันสมัยกว่า คุณภาพของภาพถ่ายจากดาวเทียมธีออสจะชัดเจนและละเอียดกว่า”

“นอกจากนี้ เราจะสามารถใช้ประโยชน์จากภาพถ่ายดาวเทียมในเรื่องที่ไม่เคยใช้มาก่อน เช่น การป้องกันโรคภัยไข้เจ็บในพื้นที่ต่างๆ สำรวจพื้นที่ป่าที่อาจเป็นแหล่งกำเนิดของโรคระบาด เป็นต้น

และจากประสบการณ์ในการใช้ประโยชน์จากภาพถ่ายดาวเทียมที่หลากหลาย ทำให้เชื่อว่า เราจะสามารถใช้ประโยชน์จากดาวเทียมดวงนี้อย่างคุ้มค่าแน่นอน”

ดร.ธงชัยชี้ประโยชน์บางส่วนของดาวเทียมดวงใหม่

“ธีออส” เป็นดาวเทียมสำรวจทรัพยากรธรรมชาติขนาดเล็ก มีน้ำหนักรวมประมาณ 750 กิโลกรัม มีแนววงโคจรสัมพันธ์กับดวงอาทิตย์ในแนวเหนือ-ใต้ ที่ความสูงเหนือพื้นโลกประมาณ 822 กิโลเมตร มุมเอียงประมาณ 98.7 องศา

ติดตั้งกล้องบันทึกข้อมูลภาพ 2 กล้อง เป็นแบบภาพขาวดำรายละเอียดสูง 2 เมตร (Panchromatic camera) และแบบภาพสีรายละเอียดภาพสูง 15 เมตร (Multispectral)

ระบบควบคุมการโคจรของดาวเทียมธีออส ถูกออกแบบเป็นพิเศษให้มีความสามารถในการเอียงตัวดาวเทียมไปด้านซ้ายและ ขวาของแนวการโคจรได้ถึง 30 องศาจากแนวดิ่ง ทำให้สามารถถ่ายภาพซ้ำในพื้นที่ที่ต้องการในรอบการโคจรถัดไป เพิ่มความถี่ในการถ่ายภาพในพื้นที่หนึ่งๆ ให้สูงขึ้นได้

ดาวเทียมธีออส มีอายุการใช้งานอย่างน้อย 5 ปี (ส่วนใหญ่ดาวเทียมจะมีอายุใช้งานเกินกว่าที่ตั้งไว้) ทำงานโดยอาศัยแหล่งพลังงานจากดวงอาทิตย์ สามารถถ่ายภาพได้ครอบคลุมพื้นที่ทั่วโลก

ติดตั้งอุปกรณ์ถ่ายภาพแบบออพติคอล (Optical Imagery) ทำให้ สามารถบันทึกข้อมูลภาพ ในช่วงคลื่นแสงที่ตามองเห็น (Visible band) จนถึงช่วงคลื่นอินฟราเรดใกล้ (Near Infrared)

ทั้งนี้ เมื่อเปรียบเทียบช่วงคลื่นของดาวเทียมธีออสกับดาวเทียมอื่นๆ จะพบว่า 3 ช่วงคลื่นของดาวเทียมธีออส มีความคล้ายคลึงกับช่วงคลื่นของดาวเทียม Spot ของฝรั่งเศส ยกเว้นช่วงคลื่นสีน้ำเงิน ที่มีเพิ่มมากกว่าของดาวเทียม Spot

และมีความคล้ายคลึงกันกับช่วงคลื่นของดาวเทียม Lansat

ดาวเทียมดวงนี้ เริ่มดำเนินการออกแบบและก่อสร้างที่เมืองตูลูส ประเทศฝรั่งเศส นับตั้งแต่วันที่มีการลงนามในสัญญาเมื่อวันที่ 19 กรกฎาคม 2547 จนกระทั่งเสร็จสมบูรณ์ ใช้เวลากว่า 3 ปี

“เอริค เปเรซ์” ผู้อำนวยการฝ่ายพัฒนาธุรกิจ ด้านวิทยาการสำรวจทรัพยากร ของบริษัท EADS Astrium แห่งประเทศฝรั่งเศส ยืนยันว่า ขณะนี้การสร้างและทดสอบอุปกรณ์ต่างๆ ของดาวเทียมธีออส เสร็จสมบูรณ์แล้ว พร้อมที่จะถูกลำเลียงไปยังฐานยิงที่เมืองยาสนี (Yasni) ประเทศรัสเซีย

ธีออสจะถูกส่งขึ้นสู่วงโคจรด้วยจรวดนำส่งดาวเทียมชื่อ “Dnepr” หรืออ่านออกเสียงในภาษาไทยว่า “เนี้ยบ”

ส่วนกำหนดวันส่งดาวเทียมธีออสขึ้นสู่วงโคจรในอวกาศนั้น เดิมทีกำหนดไว้ในเดือนตุลาคมปีนี้ แต่จากสภาวะอากาศที่ยังไม่เหมาะสม ทำให้การยิงจรวดเพื่อส่งธีออสขึ้นสู่อวกาศต้องล่าช้าออกไป

แต่เชื่อว่าไม่น่าจะเกินวันที่ 18 มกราคม 2551 เพราะเป็นวันสิ้นสุดการขยายระยะเวลาตามสัญญา

ผอ.ฝ่ายพัฒนาธุรกิจของ Astrium ให้ข้อมูลอีกว่า ดาวเทียมธีออส จะเริ่มทำงานได้ตามเป้าหมายที่วางไว้ในเวลาเพียงไม่กี่วันนับจากเข้าสู่ วงโคจร แต่อาจจะต้องใช้เวลาหลายสัปดาห์ในการปรับจูนกล้องที่จะใช้ในการถ่ายภาพ

ก่อนที่จะเริ่มสื่อสารกับสถานีภาคพื้นดินที่อำเภอศรีราชา จังหวัดชลบุรี

“เราเชื่อว่า การมีดาวเทียมธีออสจะทำให้ประเทศไทยมีความสำคัญมากขึ้นในภูมิภาค เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เพราะไทยจะเป็นประเทศเดียวที่มีดาวเทียมสำรวจทรัพยากรของตัวเอง รวมทั้งช่วยให้การบริหารจัดการทรัพยากรของประเทศไทยดีขึ้นด้วย”

“แต่สิ่งที่สำคัญที่สุดในโครงการนี้ คือ การที่ประเทศไทยจะได้รับการถ่ายทอดเทคโนโลยีด้านวิทยาการสำรวจทรัพยากร เนื่องจากวิศวกรชาวไทยได้เข้ามามีส่วนร่วมในทุกๆขั้นตอนของการจัดสร้างดาวเทียมดวงนี้”

ผอ.ฝ่ายพัฒนาธุรกิจของ Astrium กล่าวทิ้งท้ายในการบรรยายสรุปที่เมืองตูลูส ประเทศฝรั่งเศส

นับจากนี้เป็นต้นไป ประชาชนคนไทยทั้งหลาย คงจะต้องร่วมกันนับถอยหลังไปจนถึงวินาทีที่ “ธีออส” จะถูกยิงขึ้นไปพร้อมกับจรวด “เนี้ยบ” จากฐานยิงที่เมืองยาสนี ประเทศรัสเซีย

หลังจากนั้นอีกไม่นาน เราก็คงจะได้พิสูจน์กันว่า การใช้ประโยชน์จากดาวเทียมธีออสที่ประเทศไทยทุ่มทุนสร้างด้วย ภาษีอากรของคนไทยทั้งประเทศ จะคุ้มค่ากับเงินจำนวนมหาศาลนี้หรือไม่?

คนในแวดวงการใช้ภาพถ่ายดาวเทียมสำรวจทรัพยากรจำนวนมาก กำลังเป็นห่วงว่า การใช้ประโยชน์จากดาวเทียมดวงนี้ จะคุ้มค่าแค่ไหน เมื่อประเมินจากประสิทธิภาพของเทคโนโลยีที่ด้อยกว่าดาวเทียมของ ประเทศพัฒนาแล้วทั้งหลาย

ดังนั้น ข้อเสนอแนะที่ว่าจะต้องให้คนไทยได้ “มีส่วนร่วม” ในการใช้ประโยชน์อย่างกว้างขวางที่สุด ก็เป็นเรื่องที่น่าสนใจไม่น้อย...

ชวรงค์ ลิมป์ปัทมปาณี

ที่มา : หนังสือพิมพ์ไทยรัฐ หน้า 5 ฉบับประจำวันพุธที่ 26 ธันวาคม 2550